New Town

Op de UNESCO Werelderfgoedlijst staat sinds 1995 vermeld: Old and New Towns of Edinburgh, met nadruk op het contrast tussen het middeleeuwse en moderne deel van de stad. De grondslag van Edinburgh was ooit het kasteel, hoog boven het land gelegen. Van daaruit groeide de stad, eerst langs wat we tegenwoordig de Royal Mile noemen, daarna langs de Cowgate, en uiteindelijk werd al het beschikbare land bebouwd. Voor bezoekers was het een stad van wolkenkrabbers, met een bevolkingsdichtheid zoals je die tegenwoordig in Manhattan vindt! Zo zaten de burgers van Edinburgh eeuwenlang opeengepakt, totdat de provoost George Drummond in 1766 eindelijk de knoop doorhakte: er zou een nieuwe stad worden gebouwd op de velden aan de overkant van het Nor'Loch.

Er werd een competitie uitgeschreven voor het ontwerp van deze New Town. Deze werd gewonnen door ene James Craig, slechts 26 jaar jong, maar een veelbelovende architect. Hoewel hij het winnend ontwerp had ingediend, werd het echter door een commissie onhaalbaar geacht in de originele vorm. Wat deze vorm exact was is niet meer met zekerheid te zeggen, maar men vermoedt dat het afgebeeld staat op deze kaart uit 1766. Wanneer je goed kijkt, zie je dat het de vorm heeft van de Union Flag, de vlag van Groot-Britannië. Na enige revisies gaat men uiteindelijk akkoord met het hieronder afgebeelde plan.

Om deze ontwerpen in hun juiste context te zien, moet opgemerkt worden dat dit twintig jaar na de Slag bij Culloden is. Daar kwam een einde aan een grote opstand tegen het koningshuis Hanover, ten faveure van het oorspronkelijk Schotse huis Stuart. Veel van deze opstandelingen waren Schotse highlanders. De regering was erop uit voorgoed de Schotse clans te breken. Als gevolg van de Act of Proscription mochten highlanders geen wapens meer bezitten, moesten kinderen op school verplicht bidden voor de koning en diens familie, en werd het illegaal om de Schotse ruit (tartan) te dragen. Wie toch zo gekleed ging, draaide de eerste keer voor zes maanden de gevangenis in, en de tweede keer werd je voor zeven jaar naar een strafkolonie gestuurd.

Het is dus zonneklaar dat deze ontwerpen politiek gemotiveerd waren. Uiteraard had Edinburgh meer ruimte nodig voor haar inwoners, maar het was bij uitstek een manier om loyaliteit aan de koning te laten zien. Het was misschien niet praktisch om de straten in de vorm van de vlag aan te leggen, maar de straatnamen laten weinig te raden over: George Street, Queen Street, Princes Street, Hanover Street en Frederick Street refereren aan de koninklijke familie. Dan heb je Rose Street en Thistle Street, St. George Square en St. Andrew Square, genoemd naar de nationale bloemen en patroonheiligen van Engeland en Schotland. Maar het werkte: in 1782 werden de beperkingen opgeheven en in 1822 bracht koning George IV een bezoek aan Schotland, waarbij hij nota bene zelf in kilt gekleed ging!

De New Town was overigens niet alleen een boodschap aan de koning, maar ook aan de wereld. Er werd gebouwd volgens een strak plan en met de idealen van de Verlichting in het achterhoofd. De architectonische hoogstandjes in neoclassicistische stijl en de revolutionaire planaanpak waren een voorbeeld voor andere Europese steden. Gecombineerd met de wetenschappelijke bloeiperiode verleende dit aan Edinburgh de bijnaam Athene van het Noorden.

Afbeeldingen:

  • Herziene kaart van de New Town (James Craig, 1768)
  • George IV in kilt (David Wilkie, 1829)
  • Royal High School Image Credit: Brian McNeil

Next Post Previous Post