Robert Burns

Robert ('Rabbie') Burns, de Bard van Ayrshire, is de nationale dichter van Schotland en tot ver over haar landsgrenzen bekend en geliefd. Zijn verjaardag, 25 januari, wordt op vele plaatsen in de wereld gevierd met een stevig diner, gedichten, liederen en veel, heel veel whisky. Kijk je echter op zijn Nederlandse wikipediapagina, dan kom je niet verder dan twee schamele paragrafen. Als bekendste werk wordt Auld Lang Syne genoemd en het is treffend dat we dat in Nederland eigenlijk alleen kennen als een lied van Hazes, uit een tijd dat we ons nog wel eens wisten te kwalificeren voor een eindtoernooi.

Burns is echter een fascinerende figuur. Hij werd geboren in Alloway, als oudste van 7 kinderen. Zijn vader was boer en Robert werkte al vanaf jonge leeftijd mee op het land. Hij werd door zijn vader onderwezen in meer dan alleen het boerenberoep en hij ging af en toe naar een school. Het fysieke werk viel hem zwaar en Robert hield er een kromme houding en een verzwakt gestel aan over. Hij heeft echter zijn hele leven lang op een of andere manier een verbintenis gehouden met het leven op het land. Alleen de laatste vijf jaar van zijn leven bracht hij niet door als boer.

Hij was echter zelden succesvol als boer. Omdat hij toch een familie wilde stichten en die financieel zou moeten ondersteunen, accepteerde hij een baan als boekhouder op een plantage op Jamaica. Om deze verre reis te financieren, publiceerde Burns in 1786 voor het eerst een gedichtenbundel: Poems, Chiefly in the Scottish dialect. Dit was een zodanig commercieel succes, dat Robert besloot zijn emigratieplannen uit te stellen. Nog datzelfde jaar toog hij naar Edinburgh, om daar meer naamsbekendheid en aandacht voor zijn werk te vergaren. Hij werd hier zeer hartelijk ontvangen en maakte een onuitwisbare indruk op de gevestigde literaire orde, alsmede de volgende generatie in vorm van de nog jonge Walter Scott. Als eerbetoon aan zijn voorbeeld Robert Fergusson laat hij een monument op diens graf plaatsen. Uit deze tijd stamt ook zijn bekende portret door Nasmyth.

Burns maakte overigens niet alleen indruk op de geletterde mannen, maar ook op menige vrouw. Zijn hele leven lang was hij berucht om zijn vele veroveringen, waaraan hij drie buitenechtelijke kinderen overhield. Deze drie worden er zelfs vijf, als je de eerste twee kinderen met Jean Armour meetelt, die werden geboren voordat ze trouwden. Tijdens hun huwelijk zouden er nog zeven volgen. Burns is echter met geen enkele vrouw zodanig verbonden als met Agnes Maclehose. Hij noemt haar Clarinda en zichzelf Sylvander; in een brief beschrijft hij haar als de onbewolkte glorie van de middagzon, terwijl hij over Jean schrijft Ik walg van haar; ik kan haar niet uitstaan! Toch trouwt hij zes weken na deze woorden met Jean Armour, mogelijk om een baan als commies veilig te stellen. In 1791 treft hij Clarinda nog éénmaal voordat zij vertrekt naar Jamaica, waarna hij haar nog het lied Ae Fond Kiss toestuurt.

Op het persoonlijk en financieel vlak gaat het inmiddels vrij goed met Burns. Met het geld van zijn overheidsbaan en zijn aanhoudend literair succes kan hij zijn boerderij opgeven en zich in Dumfries vestigen. Aldaar begint hij Schotse volksliederen te verzamelen. Hij voorziet ze deels van nieuwe teksten of nieuwe arrangementen, maar steeds in een simpele, traditionele stijl. Het eerder genoemde Auld Lang Syne is hier een voorbeeld van. De tekst is van Burns, maar de melodie is veel ouder. Lichamelijk gaat het echter snel slechter. Zijn hele leven had Burns al gezondheidsklachten en op 21 juli 1796 overlijdt hij op 37-jarige leeftijd. Zijn jongste zoon wordt vier dagen later geboren, op dezelfde dag dat Robert begraven werd.

Burns laat een indrukwekkend oeuvre achter, zowel van eigen als verzameld werk. Hoewel het aantrekkelijk is om de nadruk te leggen op zijn eigen werk, moet het belang van zijn werk als folklorist niet onderschat worden. Zoals eerder al ter sprake is gekomen, werd in deze periode de Schotse cultuur actief onderdrukt. Mede hierom werd Burns al snel geörganiseerd herdacht: de eerste Burns club werd opgericht in 1801, slechts vijf jaar na zijn dood! Hij was uiteindelijk een dichter van het volk, die schreef over zaken waar de gewone man of vrouw in de 19e eeuw zich werelwijd in kon herkennen. Zo werd zijn werk niet alleen gelezen in landen waar Schotten zich vestigden, maar ook in Tsaristisch Rusland. Vertaald naar het Duits werd zijn "for a'that" door Marx geciteerd als "trotz alledem". In 1956 stond hij voor het eerst op een postzegel, in de Soviet-Unie!

Ooit zal ik wel een artikel wijden aan grote thema's in zijn werk, zijn invloed op latere schrijvers en dichters, of zijn politieke opvattingen. Volgend jaar is er tenslotte ook weer een Burns Night. Laat mij dit keer echter afsluiten met een van zijn bekendste teksten: het eerder genoemde Auld Lang Syne. Een lied over oude vriendschappen en samen drinken. De Nederlandse vertaling is van Max de Haan.

Should auld acquaintance be forgot,

and never brought to mind?

Should auld acquaintance be forgot,

and auld lang syne?

For auld lang syne, my jo,

for auld lang syne,

we'll tak' a cup o' kindness yet,

for auld lang syne.

=============

Kan vriendschap ooit vergeten zijn,

de herinnering aan toen?

Kan vriendschap ooit vergeten zijn,

de vriendschap van toen.

O, vriendschap van destijds, mijn vriend,

o, vriendschap van toen,

drink deze beker uit, mijn vriend

op vriendschap van toen!

Afbeeldingen:

  • Geboortehuis Image Credit: WINNI
  • Portret (Alexander Nasmyth, 1787)
  • Grafmonument Agnes Maclehose "Clarinda" Image Credit: Kim Traynor
  • Standbeeld Pittsburgh (John Massey Rhind, 1914) Image Credit: Daderot
  • Russische postzegel (1956)
  • Burns Monument Edinburgh (Thomas Hamilton, 1831) Image Credit: Kim Traynor

Next Post Previous Post